Ventilatie in de keuken: afzuigkracht en geluid
Een dampende pan met spekjes, de geur van gebakken uien die door het hele huis hangt, en die ene rookmelder die altijd net iets te vroeg afgaat. Herkenbaar? De keuken is het hart van je huis, maar het is ook een plek waar veel viezigheid en vocht vrijkomt.
Zonder goede ventilatie trek je die vieze lucht en het vocht door je hele woning. Dat zorgt niet alleen voor een muffe geur, maar kan ook schimmelplekken opleveren en je muren aantasten. Zeker als je net je muren hebt geïsoleerd en je wanden strak zijn afgewerkt, wil je niet dat vocht de kans krijgt om zich in de spouw of op de pleisterlaag te nestelen. Een goede afzuiging is dus essentieel, maar het liefst zonder dat je je gesprek niet meer kunt volgen door het geraas van de motor.
Hoe werkt een afzuigkap eigenlijk?
Een afzuigkap is eigenlijk een hele simpele machine. Hij zuigt lucht aan, filtert vetdeeltjes eruit en blaast de lucht daarna weer de keuken uit of via een kanaal naar buiten.
Het apparaat zuigt de lucht het beste af als je hem laag boven je kookplaat hangt, meestal zo'n 65 tot 70 centimeter.
Als je een inductieplaat hebt, mag hij iets hoger, want die geeft minder warmte af dan gas. Bij gas is het juist belangrijk dat de kap laag hangt om de verbrandingsgassen mee te nemen. De kracht waarmee de kap de lucht naar binnen zuigt, noem je de capaciteit.
Die wordt gemeten in kubieke meter per uur (m³/u). Een gemiddelde keuken van 15 m² heeft ongeveer 10 tot 12 keer de luchtverversing per uur nodig. Reken je dat uit? Dan kom je al snel uit op een vermogen van 300 tot 400 m³/u.
De fabrikant geeft dit getal altijd op de doos, maar let op: dit is het maximale vermogen op de allerhoogste stand.
Op die hoge stand wil je echter nooit koken. Het geluid is dan ondragelijk.
De werkelijke kracht die je overhoudt, hangt af van het ontwerp van de kap, het type motor en de luchtweerstand in je afvoerkanaal. Een slecht ontworpen afvoer met veel bochten of een te kleine diameter (bijvoorbeeld een 100 mm buis in plaats van 150 mm) zuigt de kracht uit je motor. Dan draait hij wel, maar zuigt hij nauwelijks lucht weg.
De balans tussen kracht en geluid
Hier begint het echte werk: de zoektocht naar de stille kracht. Niemand wil een keuken die klinkt als een vliegtuig dat opstijgt.
De geluidsdrukmeter (in decibel, dB) is je beste vriend. Zoek naar afzuigkappen waarbij het geluidsniveau op de laagste stand onder de 50 dB ligt.
Op de medium stand mag het gerust onder de 60 dB blijven. Ter vergelijking: een normaal gesprek is ongeveer 60 dB. Dus als je kap op stand 2 harder klinkt dan je eigen stem, is het tijd voor iets beters.
Een stillere motor is vaak een DC-motor in plaats van een ouderwetse wisselstroommotor (AC). DC-motoren zijn zuiniger en stiller.
Ze zijn in te delen in drie types: afzuigkappen met een motor, en systemen met een externe unit. De meeste inbouw- en schouwmodellen hebben de motor in de kap zelf. Dat is goedkoop, maar de motor zit dan wel boven je hoofd te brommen. Systemen met een externe motor (zoals bijvoorbeeld van merken als Falmec of Novy) verplaatsen het geluid naar de zolder of buiten.
Die systemen zijn stiller in de keuken, maar wel duurder en ingewikkelder om te installeren.
Voorbeeld: de Novy Cloud 90 cm (type 4440) is een mooi voorbeeld van een stiller model. Op de laagste stand produceert hij ongeveer 49 dB. Een vergelijkbare goedkopere afzuigkap van bijvoorbeeld Pelgrim of Bosch zit vaak al op 55-58 dB op stand 2. Het prijsverschil?
De Pelgrim kost rond de €350,-, de Novy begint bij €1.200,-. Je betaalt dus echt voor minder geluid en een beter filter.
Een stillere keuken is een fijnere leefruimte. Je hoeft je stem niet te verheffen tijdens het koken en je blijft de radio of TV goed horen.
Modellen en prijzen: wat kun je verwachten?
De markt is enorm, maar we kunnen grofweg drie groepen onderscheiden. Allereerst de klassieke schouwkap of wandkap.
Dit is het model dat je vaak ziet met een schuine wand en een afvoer naar boven. De prijzen liggen tussen €250 en €600. Merken als Bosch, Siemens en Pelgrim zitten in dit segment. Ze zijn effectief, maar qua geluid vaak wel hoorbaar op hogere standen.
Ten tweede de inbouw of telescoop afzuigkappen. Deze verdwijnen vrijwel geheel in een bovenkastje.
Alleen de plaat schuift naar voren of klapt uit. Handig voor kleine keukens.
De prijzen variëren van €200 tot €500. Let wel op: door de compacte behuizing is de motor vaak wat kleiner. De afzuigkracht kan daardoor iets minder zijn dan bij een volwaardige schouwkap. Welke modellen?
Kijk naar de Bosch DFB091W50 (rond €350) of de Siemens LC879F502 (rond €550). Derde optie: de plafondunit of eyecatcher.
Dit zijn de echte blikvangers, vaak met vierkante of ronde vormen die boven een kookeiland zweven. Deze zijn vaak voorzien van krachtigere motoren en betere filters, maar zijn wel duur. Prijzen beginnen bij €1.000 en lopen op tot wel €3.000 voor luxe modellen van Falmec of Gutmann.
Deze modellen zijn vaak stiller omdat ze meer ruimte hebben voor de motor en geluiddempende materialen.
Een aparte categorie zijn de afzuigkappen met koolstoffilters (circulatie). Deze zuigen de lucht aan, filteren deze via koolstoffilters en blazen de schone lucht weer de keuken in, wat relevant is voor het verschil tussen type C en type D ventilatie.
Dit is ideaal als je geen afvoerkanaal naar buiten kunt aanleggen (bijvoorbeeld in een appartement of een monumentaal pand).
Nadeel: de filters moeten regelmatig vervangen worden (elke 3 tot 6 maanden, €30-€60 per set) en ze zijn vaak iets minder krachtig dan een kap met een buitenafvoer. Vergeet ook niet om periodiek je ventilatiekanalen te laten reinigen voor een optimale werking.
Installatie en de regelgeving
Als je je keuken verbouwt, komt er vaak meer kijken bij ventilatie dan je denkt.
Als je een bestaande kap vervangt en de afvoer blijft hetzelfde, is het meestal een kwestie van demonteren en monteren. Je sluit de stroom af, haalt de oude kap er af en monteert de nieuwe met schroeven en pluggen.
De afvoerbuis moet je goed afdichten met aluminium tape om lekkage van vocht in je keukenkastjes te voorkomen. Als je een nieuwe afvoer moet aanleggen, let dan op de diameter. De meeste moderne kappen hebben een uitgang van 150 mm. Als je oude afvoer 125 mm is, zul je moeten overgangen.
Dit zorgt voor extra weerstand en geluid. Probeer zo min mogelijk bochten te maken.
Elke bocht van 90 graden veroorzaakt evenveel weerstand als 2 tot 3 meter rechte buis. Zorg voor een zo recht mogelijke lijn naar buiten. Wat zegt de wet?
Als je een afvoer naar buiten toe wilt aanleggen (ventilatie via een gevel of dak), hoef je in Nederland meestal geen vergunning aan te vragen, tenzij je in een beschermd stadsgezicht woont of het gaat om een monumentaal pand. Als je een gat in de gevel maakt, let dan op de isolatie.
Je wilt de isolatiewaarde van je spouwmuurisolatie of gevelbekleding niet aantasten. Gebruik een goede, geïsoleerde afvoerbuis en zorg dat het gat goed wordt afgewerkt, zodat je schimmel op de muren kunt voorkomen.
Als je een appartement hebt en je wilt afzuigen via de gevel, check dan het splitsingsreglement of het VvE-reglement. Soms is het verboden om gaten in de gevel te boren. In dat geval is een circulatiekap met koolstoffilters de enige optie. Ook als je een rookmelder in de keuken hebt hangen (wat verplicht is), zorg dan dat deze niet direct boven de kookplaat hangt, anders gaat hij constant af bij het bakken van een eitje.
Praktische tips voor een stille en krachtige keuken
Wil je het maximale uit je afzuigkap halen zonder dat je hoofdpijn krijgt van het lawaai?
- Start laag, eindig hoog: Zet de kap al aan voordat je begint met koken. Zo bouwt de luchtstroom zich op. Zet hem een minuutje na het koken nog op stand 2 of 3 om de laatste geurtjes en damp weg te halen.
- Maak de filters schoon: Vetfilters die vol zitten met vet belemmeren de luchtstroom enorm. De motor moet harder werken en maakt meer lawaai. Aluminium vetfilters kun je in de vaatwasser doen (niet met het roestvrijstalen gaasfilter erin, dat verbrandt in de vaatwasser). Doe dit eens per maand.
- Check je afvoer: Kijk eens naar het gat in de muur of het pijpje op het dak. Zit er een vogelwerend rooster in die verstopt zit? Of een klep die niet goed open gaat? Dit beperkt de luchtstroom enorm.
- Let op de inbouwhoogte: Hangt de kap te hoog? Dan verdwijnt de werkende luchtstroom. Hangt hij te laag? Dan is het brandgevaarlijk en belemmert het je zicht. Houd je aan de 65-70 cm boven gas en 60-65 cm boven inductie.
- Denk aan de toevoer: Je afzuigkap zuigt lucht weg. Die lucht moet ergens vandaan komen. Als je huis heel goed geïsoleerd is en alle ramen gesloten zijn, kan de kap 'sifonen' (lucht zuigen uit de rookmelder of andere gaten). Zorg voor een kleine luchttoevoer, bijvoorbeeld door een ventilatierooster open te zetten of een raam op een kier te doen.
- Vraag offertes op: Voor de duurdere systemen met externe motor (zoals van Novy of Falmec) loont het zich om offertes aan te vragen bij gespecialiseerde keukenzaken. Soms zit de installatie erbij inbegrepen, wat je een hoop geregel scheelt.
Hier een paar concrete tips die je direct kunt toepassen: Een goede afzuigkap is een investering in je woongenot. Het zorgt voor een schone keuken, voorkomt schade aan je muren en isolatie, en zorgt ervoor dat je met plezier blijft koken. Kies je voor een stiller model, dan merk je het verschil direct in je leefruimte.
Even de pan aanbakken zonder dat het klinkt alsof er een tornado door je keuken raast? Dat wil toch iedereen?