Ventilatie en de EPC/BENG berekening
Stel je voor: je bent lekker bezig met je verbouwing. Nieuwe isolatie in de spouw, een strakke aanbouw en die dakkapel op zolder is eindelijk een feit. Je hebt nagedacht over kozijnen, vergunningen en zelfs je energielabel.
Maar dan komt er iets om de hoek kijken dat vaak vergeten wordt: ventilatie.
Het klinkt niet zo sexy als een nieuwe keuken, maar zonder goede ventilatie kun je fluiten naar een gunstig energielabel of een gunstige BENG-score. Het is de onzichtbare factor die je verbouwing kan maken of breken.
Wat zijn EPC en BENG eigenlijk?
Laten we beginnen met de basis zonder te verzanden in een woud van cijfers. EPC stond voor Energieprestatiecoëfficiënt.
Dit was de maatstaf voor woningen tot 2020. Hoe lager het getal, hoe zuiniger je huis was. Een EPC van 0,4 was de norm voor een nieuwbouwwoning.
Tegenwoordig kijken we naar BENG, wat staat voor Bijna EnergieNeutrale Gebouwen. BENG is de opvolger en verplicht voor nieuwbouw sinds 2021, maar het beïnvloedt ook je verbouwingsplannen als je subsidie wilt of je energielabel wilt verbeteren.
BENG bestaat uit drie delen. Allereerst het energiegebruik (kWh/m² per jaar), dan het aandeel hernieuwbare energie en tot slot de koelbehoefte. Ventilatie speelt hierin een cruciale rol. Waarom?
Omdat je huis warm houden energie kost, maar frisse lucht toevoeren zonder warmteverlies is een uitdaging. Zonder goede ventilatie stook je energie de buitenwereld in via roosters of ramen die openstaan. Met ventilatie draait het allemaal om het balanceren van lucht en warmte.
Waarom ventilatie onmisbaar is in je berekening
Stel je voor dat je huis een warme jas is. Isolatie zorgt ervoor dat de jas dik en comfortabel is.
Ventilatie zorgt voor de rits en de ventilatieopeningen zodat je niet onder het zweet komt. Als je je huis isoleert zonder ventilatie, bouw je vocht op. Vooral in een dakkapel of een uitbouw waar luchtstromen anders zijn dan in een bestaande muur.
Vocht leidt tot schimmel en dat is funest voor je energielabel en je gezondheid.
Bij de BENG-berekening meet je het energieverlies. Een slecht ventilatiesysteem zorgt voor een hoge koelbehoefte in de zomer en een hoge verwarmingsvraag in de winter. Zonder WTW (WarmteTerugWin) verlies je elke kuub lucht die je binnenhaalt.
In een huis met goede isolatie en een dakkapel kan het verschil tussen een basisrooster en een WTW-systeem oplopen tot wel 30% verschil in je energiegebruik. Dat scheelt direct in je BENG-score.
Hoe ventilatie werkt: de techniek achter de schermen
Even simpel: je huis ademt. Je wilt frisse lucht binnen en vieze lucht buiten. Dat kan op drie manieren.
Ten eerste natuurlijke ventilatie via roosters en ramen. Ten tweede mechanische afvoer, waarbij een afzuigventilator in de badkamer en keuken de lucht afvoert.
Ten derde mechanische toevoer, waarbij lucht wordt aangevoerd via een ventilatiesysteem. Voor een goed binnenklimaat is het belangrijk om het verschil tussen natuurlijke ventilatie en mechanische afvoer te begrijpen. Het beste systeem voor een gunstige BENG-score is een balansventilatie met WTW.
Hierbij worden zowel toe- als afvoer mechanisch geregeld. De WTW-unit wisselt warmte uit tussen de afvoerlucht en de toevoerlucht. Stel je een doos met twee kanalen voor: aan de ene kant komt vieze warme lucht uit de douche, aan de andere kant komt koude frisse lucht uit buiten.
In het midden zit een warmtewisselaar die de warmte overdraagt zonder dat de luchtstroom mengt.
Zo bespaar je tot 90% van de warmte. De plaatsing is essentieel. In een bestaande woning met een nieuwe dakkapel wordt de WTW-unit vaak op zolder geplaatst. De leidingen lopen dan door de vloer of het plafond.
In een aanbouw kun je kiezen voor een compacte unit die in de technische ruimte staat. De diameter van de leidingen is meestal 125 of 160 mm. Een te kleine diameter zorgt voor weerstand en geluid, wat je BENG-score negatief beïnvloedt omdat je meer energie nodig hebt voor de ventilator.
Varianten, merken en prijsindicaties voor je verbouwing
Welk systeem kies je voor jouw situatie? We kijken naar drie opties die passen bij een verbouwing met isolatie, een aanbouw of dakkapel.
Optie 1: Basis mechanische afvoer (C-systeem)
Dit is de goedkoopste optie. Een afzuigventilator in de badkamer en keuken zuigt lucht af, roosters in de kozijnen voeren verse lucht toe. Dit is vaak al voldoende voor een bestaande woning met renovatie-isolatie. Je betaalt ongeveer €800 tot €1.500 exclusief installatie.
Merken als Itho of Brink hebben goede instapmodellen. Nadeel: je verliest warmte via de roosters en hebt geen controle over de luchtstroom.
Optie 2: Balansventilatie zonder WTW (D-systeem)
Hierbij regel je zowel toe- als afvoer mechanisch, maar zonder warmteterugwinning. Wil je slim verbruiken met ventilatie?
Dit is zinvol als je huis al goed geïsoleerd is en je geen subsidie nodig hebt voor energieneutraliteit. De kosten liggen tussen €2.000 en €3.500. Dit systeem is geschikt voor huizen waar een WTW-unit ruimtegebrek geeft, zoals kleine dakkapellen.
Merken als Zehnder of Atag leveren compacte units. Optie 3: Balansventilatie met WTW (E-systeem)
Dit is de gouden standaard voor BENG-normen en energielabel A.
De unit kost tussen €2.500 en €4.500, afhankelijk van het merk en de capaciteit. Een populaire keuze is de Itho Daalderop CVE Eco of de Brink Renovent Excellent. Voor een gemiddelde tussenwoning met een dakkapel en geïsoleerde muren betaal je, inclusief installatie, leidingwerk en de kosten voor een ventilatieberekening, ongeveer €4.000 tot €6.000.
De terugverdientijd is 5 tot 7 jaar, afhankelijk van je gasverbruik. Vergeet niet de kosten voor het aanpassen van je elektra en het plaatsen van afvoerpijpen door het dak of de gevel.
Bij een dakkapel is het slim om de ventilatieroosters direct in de kozijnen te integreren. Dit voorkomt koudebruggen en ziet er strak uit. Voor vergunningen hoef je meestal geen extra papieren in te dienen als je een WTW-unit plaatst, tenzij het gaat om een monumentaal pand of een VvE-regeling.
Praktische tips voor een soepele verbouwing
Plan je ventilatie tegelijk met je isolatie. Als je de spouwmuur isolatie aanpakt, sluit je kieren en naden.
Zonder ventilatie blijft vocht hangen. Regel daarom direct de luchttoevoer via roosters in de kozijnen of een WTW-unit. Doe dit voordat je de nieuwe kozijnen plaatst, zodat je de roosters netjes kunt inbouwen.
Kies voor een systeem dat past bij je huis. Een compacte WTW-unit van 300 m³/uur is voldoende voor een rijtjeshuis van 100 m² met een dakkapel.
Voor een vrijstaande woning met aanbouw kies je een unit van 500 m³/uur. Vraag altijd een berekening aan bij je installateur. Zij kunnen de benodigde luchthoeveelheid per ruimte berekenen op basis van het volume en het gebruik.
Houd rekening met geluid. Een WTW-unit moet stil zijn, zeker als deze op zolder staat boven de slaapkamer.
Kies voor een unit met een geluidsdempende kap en zorg dat de leidingen geïsoleerd zijn.
Merken als Zehnder hebben speciale geluidsarme modellen die onder de 35 dB blijven. Vergeet de BENG-berekening niet als je subsidie aanvraagt. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) eist een gecertificeerde berekening. Een WTW-unit levert punten op voor hernieuwbare energie.
Combineer dit met zonnepanelen op je dakkapel of aanbouw voor een nog betere score. Check altijd de vergunningseisen; voor een dakkapel boven de 2,5 meter hoogte is geen vergunning nodig, maar ventilatieroosters tellen wel mee in het bouwbesluit.
Tot slot: onderhoud je systeem. Vervang de filters elke 6 maanden. Een verstopt filter verhoogt het energieverbruik met 10% en verslechtert je BENG-score.
Maak de kanalen schoon met een borstel of zuig ze jaarlijks uit. Zo blijft je huis fris en je energierekening laag.