Rendement van een warmtepomp (COP en SCOP) uitgelegd

Mark van den Berg

Bouwkundig Adviseur & Verbouwexpert

Je staat op het punt om je huis te verduurzamen. Misschien komt er een nieuwe aanbouw, of heb je net de zolderkamer geïsoleerd en een dakkapel geplaatst.

Je wilt geen gas meer en kijkt naar een warmtepomp. Maar dan?

Je hoort termen als COP en SCOP. Het voelt als ingewikkeld technisch geneuzel, maar het is simpelweg de meetlat voor hoe zuinig zo'n apparaat is. Dit is je gids. We gaan het hebben over wat die getallen echt betekenen, wat het je oplevert en hoe je de juiste keuze maakt voor jouw verbouwing.

Wat is COP en SCOP eigenlijk?

Stel je voor dat je een euro in een automaat stopt en er twee euro uitkomt.

Dat is een geweldige deal. Een warmtepomp doet precies dat, maar dan met stroom. De COP (Coefficient of Performance) is die verhouding. Het is een getal dat laat zien hoeveel warmte de pomp produceert per eenheid stroom die hij verbruikt.

Een COP van 4 betekent dat je voor elke kilowattuur (kWh) stroom die je betaalt, 4 kWh aan warmte in je huis krijgt. Simpel gezegd: je verdient drie keer je geld terug aan gratis warmte uit de lucht of bodem.

Een COP is alleen een momentopname. Het is gemeten in een lab, bij perfecte omstandigheden.

In de praktijk schommelt de temperatuur buiten en je huis is nooit exact hetzelfde. Daarom gebruiken we de SCOP (Seasonal Coefficient of Performance). Dit is de gemiddelde COP over een heel stookseizoen.

Dat is het getal dat je écht moet gebruiken om je energierekening te berekenen. Een SCOP van 4,5 is voor een moderne lucht-waterwarmtepomp in een goed geïsoleerde woning een realistisch getal.

Waarom dit getal je geld oplevert

De reden dat je naar SCOP kijkt, is simpel: je wilt weten hoeveel je maandelijks kwijt bent. Stel, je verbruikt 2000 kWh stroom voor je warmtepomp.

Met een SCOP van 4,5 leverde je warmtepomp 9000 kWh warmte. Zonder warmtepomp had je die 9000 kWh aan gas moeten verbranden. Op dit moment betaal je voor gas ongeveer €1,40 per m³ (wat ongeveer 9 kWh warmte is).

Zonder warmtepomp was je dus ongeveer €1400 aan gas kwijt. Benieuwd naar wat een warmtepomp voor een tussenwoning kost? Met de warmtepomp ben je alleen de stroomkosten van 2000 kWh kwijt.

Als je zonnepanelen hebt, wordt dat nog minder. De SCOP is dus de sleutel tot je terugverdientijd. Een warmtepomp kost een smak geld, vaak tussen de €6.000 en €15.000, afhankelijk van het type en je verbouwing. De overheid geeft geen subsidie meer op lucht-water warmtepompen, alleen nog op bodemwarmtepompen.

Je verdient het dus terug door lagere energiekosten. Een hoge SCOP betekent een snellere terugverdientijd.

Een SCOP van 3,5 doet er langer over dan een SCOP van 5. Het is dus zaak om zo'n hoog mogelijk getal te halen, passend bij je huis.

Hoe de techniek werkt: de kern uitgelegd

Een warmtepomp is eigenlijk een omgekeerde koelkast. Een koelkast haalt warmte uit de binnenkant en stuurt die naar de keuken.

Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht (of de bodem) en stuurt die naar je binnen. Die warmte zit er altijd, zelfs bij -10°C. De kunst is om die lage temperatuurwarmte op te pompen naar een bruikbare temperatuur voor je verwarming, bijvoorbeeld 45°C voor vloerververwarming of 60°C voor radiatoren. Wist je dat je met een warmtepomp ook kunt koelen in de zomer? Om dat te doen, gebruikt de pomp een koudemiddel en een compressor.

Het koudemiddel verdampt buiten en neemt warmte op. De compressor perst het gas samen, waardoor de temperatuur enorm stijgt.

Dat hete gas geeft zijn warmte af aan je cv-water. De SCOP hangt af van het verschil tussen de buitentemperatuur en de temperatuur die je nodig hebt in huis.

Hoe lager je aanvoertemperatuur, hoe hoger de SCOP. Daarom is isolatie en vloerverwarming zo cruciaal.

Soorten warmtepompen en hun SCOP

Niet elke warmtepomp is hetzelfde. Ontdek de kosten en eisen voor een volledig elektrische warmtepomp die past bij jouw verbouwing.

Ga je een flinke aanbouw plaatsen en de rest van het huis isoleren? Of wil je alleen de bestaande bovenverdieping verwarmen met een nieuwe dakkapel? Voor een gemiddelde tussenwoning die goed is geïsoleerd (Energielabel B of beter), is een lucht-water warmtepomp met een boiler van 200 liter vaak de beste balans.

• Lucht-lucht warmtepomp (airco): Dit is de simpelste. Je krijgt warme lucht uit een unit aan de wand. Ideaal voor bijverwarming in een kantoorruimte of een dakkapel. SCOP ligt rond de 3,5. Geen subsidie. Prijzen: vanaf €2.500 voor een single split.
• Lucht-water warmtepomp: De meest gekozen optie voor bestaande bouw. Hij vervangt je gasgestookte cv-ketel. Prijzen: €6.000 - €12.000 exclusief installatie. SCOP ligt tussen de 4,0 en 5,0. Werkt goed met bestaande radiatoren, mits je ze vervangt voor lage-temperatuur radiatoren.
• Hybride warmtepomp: Een combinatie van een lucht-water warmtepomp en je bestaande gasketel. De warmtepomp doet het grootste deel van het jaar, de ketel schiet bij bij extreme kou. Goedkoper in aanschaf (€4.000 - €7.000). SCOP van het systeem is vaak lager, maar je gasverbruik daalt met 60-70%.
• Bodemwarmtepomp: De Rolls-Royce. Leg je een bodemcollector in de tuin bij een grote aanbouw of nieuwbouw? Dan is dit een optie. Extreem stabiele SCOP van 5,0 tot 6,0. Prijzen: €15.000 - €25.000. Wel subsidie beschikbaar.

Zorg dat je radiatoren niet te klein zijn. Een oude radiator van 60cm hoog geeft bij 50°C water veel minder warmte dan bij 70°C.

De warmtepomp moet harder werken, waardoor je SCOP daalt. Pas je installatie dus aan op de warmtepomp.

Tip van een klant: "We dachten dat onze bestaande radiatoren wel goed genoeg waren. Dat was een vergissing. We moesten ze vervangen voor grotere modellen om de warmte kwijt te kunnen. Reken daarop in je budget."

Praktische tips voor een hoge SCOP

Wil je het maximale uit je investering halen? Dan draait het allemaal om de randvoorwaarden.

1. Isolatie is de basis: Zonder goede isolatie stook je de straat warm. Zorg dat je dak, muren en vloer goed geïsoleerd zijn. Bij het plaatsen van een dakkapel is het essentieel om de aansluiting naadloos te isoleren. Koudebruggen doden je rendement.
2. Verlaag je water temperatuur: Probeer je cv-water zo laag mogelijk te houden. Richting de 40°C voor vloerverwarming, max 55°C voor radiatoren. Dit verhoogt je SCOP aanzienlijk. Dit betekent soms dat je radiatoren moet vervangen of vloerverwarming moet aanleggen bij een verbouwing.
3. Kijk naar je energiecontract: De warmtepomp verbruikt stroom. Als je geen zonnepanelen hebt, is een dynamisch energiecontract slim. Je kunt de warmtepomp dan vaak programmeren om vooral te draaien als de stroom goedkoop is (bijv. in de nacht of op zonnige middagen).
4. Regel de juiste vergunningen: Een lucht-water warmtepomp buiten maakt geluid. Check de APV (Algemene Plaatselijke Verordening) van je gemeente. Vaak mag de unit niet dichter dan 1 meter op de erfgrens staan. Bij een dakkapel op zolder moet je opletten dat de unit niet voor overlast zorgt bij de buren. Vraag dit op tijd aan.

Een warmtepomp presteert slecht in een slecht huis. Het is de combinatie die telt. Uiteindelijk is de SCOP je kompas. Het vertelt je hoe efficiënt je systeem is.

Een hoge SCOP bereik je door slim te verbouwen: isoleren, lage temperatuur verwarming en een warmtepomp die past bij je huis. Dan wordt je investering in een warmtepomp een rendabele stap naar een comfortabel en gasvrij huis.