Lucht-water warmtepomp vs. Bodemwarmtepomp: De investering
Stel je voor: je bent bezig met een verbouwing. Misschien een aanbouw, nieuwe kozijnen of het isoleren van je dak. Je wilt je energielabel verbeteren en misschien zelfs van het gas af.
Dan kom je voor een keuze te staan: welke warmtepomp kies je?
De lucht-water warmtepomp of de bodemwarmtepomp? Beide zijn een flinke investering, maar ze werken anders en kosten anders.
Laten we het erover hebben, alsof we aan de keukentafel zitten. We duiken in de getallen, de voor- en nadelen, en welke het beste past bij jouw verbouwplannen.
Waarom een warmtepomp met bodembron het investeren waard kan zijn
Een bodemwarmtepomp is een investering die zich op de lange termijn terugbetaalt. Waarom? Omdat de bodem een stabiele temperatuur heeft, ongeacht het weer.
In de winter, als het buiten -5°C is, ligt de temperatuur op 2 meter diepte nog steeds rond de 10°C.
Dat is veel warmer dan de lucht buiten. Hierdoor werkt de compressor minder hard en verbruikt de pomp minder stroom. In feite is het alsof je een auto rijdt die altijd in de juiste versnelling zit, zonder haperingen.
Stel je voor: je hebt een huis van 150 m² en je wilt van het gas af. Een bodem-waterwarmtepomp verbruikt jaarlijks ongeveer 1842 kWh (Bron 1: SmartHeat Bravour combiwarmtepomp met bodembron).
Dat is fors minder dan een lucht-waterwarmtepomp, die 2817 kWh verbruikt (Bron 1: Samsung EHS Split lucht-/waterwarmtepomp). Het verschil? Bijna 1000 kWh per jaar. Op een energieprijs van €0,40 per kWh scheelt dat zo’n €400 per jaar. Over 10 jaar is dat €4.000.
En over 20 jaar? Dan praten we over €8.000.
Dat is een flinke besparing, zeker als je bedenkt dat je huis ook nog eens comfortabeler aanvoelt. Maar er is meer. Een bodemwarmtepomp kan ook passief koelen.
In de zomer, als het huis te warm wordt, gebruikt de bodem als koude bron. Geen airco nodig, gewoon koelen via de vloer of wand.
Dat is niet alleen comfortabel, maar ook energiezuinig. En laten we eerlijk zijn: wie wil er nou een airco buiten hebben hangen als het ook anders kan?
Het verschil tussen lucht- en bodemwarmtepompen
Om de keuze makkelijker te maken, kijken we naar de basis. Beide pompen halen warmte uit de omgeving, maar de bron is anders. Bij een luchtwarmtepomp is dat de buitenlucht.
Bij een bodemwarmtepomp is dat de bodem of het grondwater. Het klinkt simpel, maar het maakt een wereld van verschil in efficiëntie, kosten en onderhoud.
Een luchtwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die af aan je huis. Het werkt eigenlijk als een omgekeerde koelkast.
Wat is een luchtwarmtepomp?
Buiten staat een unit die lucht aanzuigt, en binnen wordt die warmte gebruikt voor verwarming en tapwater. Het is een populaire keuze, vooral bij bestaande huizen. Waarom? Omdat het relatief eenvoudig te installeren is.
Je hebt geen boringen nodig in de grond, en de kosten zijn lager dan bij een bodemwarmtepomp.
Maar er is een addertje onder het gras: de efficiëntie daalt snel als het buiten koud wordt. Bij temperaturen onder de 7°C gaat de pomp harder werken en verbruikt meer stroom (Bron 2). Stel je voor: het is winter, buiten is het -5°C. Je luchtwarmtepomp moet de lucht opwarmen van -5°C naar 40°C om je huis te verwarmen.
Dat is een groot temperatuurverschil. De compressor draait dan meer uren – 650 uur meer per jaar dan een bodemwarmtepomp (Bron 1).
En die extra draaiuren? Die kosten geld. Bovendien produceert de buitenunit geluid.
Als je buren dichtbij wonen, kan dat voor overlast zorgen. Iets om rekening mee te houden, zeker als je in een rijtjeshuis woont. Een bodemwarmtepomp haalt warmte uit de bodem of het grondwater.
Wat is een bodemwarmtepomp (water warmtepomp)?
Het werkt met een gesloten of open systeem. Bij een gesloten systeem zit een buizenstelsel in de grond, gevuld met een glycolmengsel. Bij een open systeem wordt grondwater opgepompt, gebruikt en weer teruggevoerd.
De bodemwarmte is stabiel, waardoor de pomp efficiënter werkt. De SCOP (Seasonal Coefficient of Performance) is structureel hoger dan bij een luchtwarmtepomp.
SCOP geeft aan hoeveel warmte de pomp produceert per kWh stroom. Bij een bodemwarmtepomp ligt die vaak boven de 4,5, terwijl een luchtwarmtepomp in de winter soms onder de 3 duikt.
Maar er zijn ook nadelen. Een bodemwarmtepomp vereist boringen in de grond. In Nederland is daar een vergunning voor nodig, en de bodem moet geschikt zijn.
Zandgrond is ideaal, kleigrond minder. Je moet ook rekening houden met de kosten: een bodemwarmtepomp kost €10.000 tot €15.000 meer dan een luchtwarmtepomp (Bron 1).
En er is onderhoud: het glycolmengsel moet regelmatig worden vervangen, anders vermindert het rendement (Bron 3). Maar als je de investering kunt dragen, is het op de lange termijn een slimme keuze. Laat je niet verwarren door termen. Aardwarmte is iets anders dan een grondgebonden warmtepomp.
Belangrijkste verschillen:
- Prijs: Een luchtwarmtepomp kost €8.000 tot €12.000, een bodemwarmtepomp €15.000 tot €25.000.
- Jaarverbruik: Lucht: 2817 kWh, Bodem: 1842 kWh (Bron 1).
- Efficiëntie: Bodem heeft een hogere SCOP door stabiele brontemperatuur.
- Geluid: Luchtwarmtepomp heeft een buitenunit, bodemwarmtepomp is stiller.
- Onderhoud: Bodemwarmtepomp vraagt meer onderhoud (glycol verversen).
Luchtwarmtepomp of Aardwarmtepomp?
Aardwarmte verwijst naar warmte uit diepe aardlagen, soms wel meer dan 1 kilometer diep. Dat is voor huishoudens zelden haalbaar.
Een grondgebonden warmtepomp werkt op een diepte van 2 tot 10 meter.
Dat is haalbaar en geschikt voor de meeste huizen. Dus: geen aardwarmte, maar bodemwarmte. Een veelvoorkomende fout, maar nu weet je beter.
De warmtepomp en een bron
Elke warmtepomp heeft een bron nodig. Bij een luchtwarmtepomp is dat de buitenlucht. Bij een bodemwarmtepomp is dat de bodem of het grondwater.
De bron bepaalt de efficiëntie. Een stabiele bron, zoals de bodem, zorgt voor een hoger rendement.
Een wisselende bron, zoals lucht, zorgt voor meer draaiuren en een hoger verbruik. Kies je voor een luchtwarmtepomp, dan moet je rekening houden met de locatie van de buitenunit.
Grond gebonden warmtepomp soorten
Zorg dat deze niet te dicht bij de buren staat, en dat er voldoende ruimte is voor luchttoevoer. Er zijn verschillende soorten grondgebonden warmtepompen. De meest voorkomende is de bodem-waterwarmtepomp.
Deze haalt warmte uit de bodem en geeft die af aan het water in je verwarmingssysteem.
Er is ook een lucht-luchtwarmtepomp, maar die is minder geschikt voor de Nederlandse koude winters. En dan is er nog de hybride warmtepomp, die samenwerkt met een cv-ketel. Dat is een middenweg voor wie niet meteen van het gas af wil. Twijfel je nog over de beste manier om je water te verwarmen? Vergelijk dan een warmtepompboiler vs. zonneboiler voor de hoogste efficiëntie. Bij een gesloten bron zit een buizenstelsel in de grond, gevuld met een glycolmengsel.
Grondgebonden warmtepomp met gesloten bron
Dit mengsel neemt warmte op uit de bodem en transporteert die naar de warmtepomp. Het is een veilig en duurzaam systeem, maar het glycolmengsel moet regelmatig worden vervangen.
Als je dat niet doet, vermindert het rendement en kan de pomp oververhitten.
Een onderhoudscontract met een specialist is dan aan te raden.
Keuzehulp: welke warmtepomp past bij jou?
Om de keuze makkelijker te maken, vergelijken we de opties op vijf criteria: prijs, capaciteit, gebruiksgemak, kosten op termijn en onderhoud.
- Prijs: Luchtwarmtepomp is goedkoper (€8.000-€12.000), bodemwarmtepomp duurder (€15.000-€25.000).
- Capaciteit: Bodemwarmtepomp heeft meer vermogen voor grote huizen (vanaf 150 m²).
- Gebruiksgemak: Luchtwarmtepomp is eenvoudiger te installeren, bodemwarmtepomp vraagt vergunningen en boringen.
- Kosten op termijn: Bodemwarmtepomp bespaart €400-€800 per jaar op energie.
- Onderhoud: Bodemwarmtepomp vraagt meer onderhoud (glycol verversen), luchtwarmtepomp minder.
Kies een luchtwarmtepomp als:
- Je budget beperkt is en je snel wilt starten.
- Je huis klein is (minder dan 150 m²).
- Je geen boringen in de grond wilt of kunt doen (bijvoorbeeld in een rijtjeshuis).
- Je geen last hebt van geluidsoverlast van de buitenunit.
Kies een bodemwarmtepomp als:
- Je huis groot is en je veel warmte nodig hebt.
- Je de investering kunt dragen en denkt op de lange termijn.
- Je bodem geschikt is voor boringen (zandgrond is ideaal).
- Je wilt profiteren van passief koelen in de zomer.
Een middenweg: de hybride warmtepomp
Wil je niet meteen van het gas af? Overweeg een hybride warmtepomp.
Deze werkt samen met je bestaande cv-ketel. De warmtepomp doet het grootste deel van de verwarming, de ketel springt bij bij piekbelasting. Het is een goede overstapoplossing, vooral als je nog bezig bent met isolatie of andere verbouwingen. Benieuwd naar de praktische installatie-ervaring met warmtepompen? De kosten liggen tussen die van een lucht- en bodemwarmtepomp in, en je kunt later altijd nog overstappen naar een volledig elektrisch systeem.
Conclusie
De keuze tussen een lucht-water warmtepomp en een bodemwarmtepomp hangt af van je situatie.
Heb je een klein huis en een beperkt budget? Kies voor een luchtwarmtepomp en combineer dit met de beste slimme thermostaat voor optimaal beheer.
Wil je optimaal rendement en comfort, en kun je de investering dragen? Ga voor een bodemwarmtepomp. En vergeet niet: subsidies kunnen helpen de kosten te dragen. Check de regelingen van je gemeente of het Rijk. Zo wordt duurzaam wonen niet alleen comfortabel, maar ook betaalbaar.